Dünya Krizinde Bugüne Nasıl Geldik, Gıda ve Akaryakıt Fiyatlarının Artması ve Çözüm Önerileri

0
192

Ülkemizde gıdadan akaryakıta herşeyin fiyatlarının nasıl arttığını hep birlikte görüyor, hissediyor ve yaşıyoruz. Peki bunun için yeni çözüm önerileri aranıyor mu? Mesela; basına yansıyan akaryakıt zamlarında yıl içinde Avrupa ülkeleri yüzde 50 zam görürken, Türkiye’de bu oran yüzde 200’ü görmüş durumda.

Dünyadaki sistemin bugün içinde bulunduğu ciddi sıkıntılar 2008 yılında Küresel Krizle başladı, 2020 yılında corona ve 2022 yılında Rusya-Ukrayna savaşıyla kriz büyüdü. Bu son ikisinin de eklenmesiyle küresel tedarik zinciri kırıldı, enerji ve gıda fiyatları arttı. Kriz boyunca başta gelişmiş ülkeler olmak üzere merkez bankaları bizde de olduğu gibi sürekli para basarak krizin ekonomik canlılığı öldürmesini ve durgunluğa hatta çöküşe geçmesini engellemeye çalıştılar. Ne var ki yaşanan büyük parasal genişleme bu kez çok ciddi bir küresel enflasyonun itici gücü haline geldi. Bugüne kadar ekonomileri canlı tutmak için parasal genişlemeyi mucizevi bir araç gibi kullanan hükümetler ve merkez bankaları artık kriz menüsünden seçim yapmak tercihiyle karşı karşıya görünüyorlar

Ülkemizde enflasyonun çok yüksek olmasına karşılık büyüme oranı yüksek olduğu ve işsizlik oranı daha fazla yükselmediği sürece içinde bulunulan durumun bir kriz olarak algılanması engelleniyor.

Akaryakıt fiyatlarının artması 

Temelde iki nedeni bulunuyor. İthalata dayalı akaryakıt sektöründe kur hareketleri ve uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının yükselmesi fiyat artışlarında etkili oluyor. Ancak Türkiye’de son dönemde yaşanan kur düşüşü pompa fiyatlarına yansımıyor. Nedeni ise Aralık ayında getirilen özel tüketim vergisi (ÖTV) düzenlemesi. 22 Aralık’ta yürürlüğe giren düzenlemeye göre akaryakıt ürünlerinde ÖTV, ürünlerin döviz cinsinden fiyatlarının azalış tutarı kadar artırılıyor. Kurdaki iniş, vatandaşa vergi olarak geri dönüyor. Türkiye ve bölgesinde motorinde arz açığı olması da fiyatları yükseltiyor.

Küresel Gıda Enflasyonu

Özellikle son 2 yılda dünya gıda fiyatları geçmiş yıllara kıyasla hızla artış gösterdi. Son on yılın en yüksek seviyesine ulaşan gıda enflasyonu birçok ülkeyi etkilemektedir. Son iki yılda küresel gıda fiyatları yüzde 45’e yakın oranda artış gösterdi. Ukrayna savaşı da fiyat artışlar daha hızlı hale getirdi.

Çözüm Olarak;

Pandeminin ve savaşın ortaya çıkardığı problemlerin sona ermesi, üretimin eski seviyelerini yakalaması, enerji fiyatlarında dengenin sağlanması ve kamunun teşvikleri artırmasıyla küresel gıda fiyatları kontrol altına alınabilir. Ülkemizde siyasetin iyileştirilmesi, güven arttırıcı yapısal reformların yapılması, kamunun üretimi teşvik etmesi ve enflasyonla mücadele bizi başarıya götürür.